polski Strona główna / Almanach / Pordesowie
Niedziela - 20 sierpnia 2017 Bernarda, Sabiny, Samuela     
Menu
- Dobra i okolice
- Historia Dobrej
- Tradycje
- Galeria zdjęć
- Almanach
- Cmentarz
- Stare dokumenty
- Filmiki
- Stacja PKP
- LKS Dobrzanka
- LKS Dobrzanka II
- Fotokronika I
- Fotokronika II
- Fotokronika III
- Fotokronika IV
- Fotokronika V
- Jubileusz 650 - lecia
- Fotokronika VI
- Stare widokówki
- Filmiki II
- Filmiki III
- Fotokronika VII
- Fotokronika VIII
- Fotokronika IX
- Fotokronika X
Pordesowie
 


Pordesowie


    Otwarcie linii kolejowej Chabówka – Nowy Sącz w 1884 roku, przy której leży Dobra, wywarło korzystny wpływ na rozwój gospodarczy wsi, a z drugiej strony przyczyniło się do nadmiernej eksploatacji lasów    porastających okoliczne góry.
   Na przełomie XIX i XX wieku właścicielem dworu, ziem dworskich, małego tartaku parowego w osiedlu Olejarze oraz
lasów porastających zbocza Łopienia, Mogielicy i Ćwilina byli bracia Zwierzynowie, przemysłowcy ze Śląska Cieszyńskiego.
   W 1906 roku posiadłość tą nabył od Zwierzynów  hrabia  Piotr Rostworowski, a od niego w 1910 roku Jan Brandys.

   W 1917 roku majątek ten kupił dr inż. Fryderyk Pordes i wraz z żoną Antoniną, synem Władysławem, który miał wtedy siedem lat i córką Cecylią o kilka lat starszą od swojego brata, zamieszkali we dworze w Dobrej. Fryderyk Pordes miał wtedy 40 lat, tytuł doktora nauk technicznych uzyskany w 1904 roku na Politechnice Lwowskiej i był byłym pracownikiem austriackiego ministerstwa robót publicznych. Był człowiekiem przedsiębiorczym, obrotnym i zdolnym inżynierem.
  
   Doceniając walory surowcowe i komunikacyjne Dobrej, przystąpił do budowy od podstaw dużego, nowoczesnego tartaku parowego, w miejscu gdzie obecnie są zakłady „Stolart”, a wcześniej „ZBM” i „Budopol”. W tym samym mniej więcej czasie założył również tartak w Szczawie pod Mogielicą. W  1920 roku tartak w Dobrej został przekształcony w „Zakłady Przemysłu Drzewnego dra inż. Fryderyka Pordesa w Dobrej”. Wszystkie maszyny w zakładach, w tym duże traki do rozpiłowywania kłód, napędzane były olbrzymią maszyną parową, która zużywała wielkie ilości wody. W tym celu na brzegu Łososiny, poniżej wjazdu na most na Rolę wybudowano stację pomp oraz ujęcie wody z rzeki wraz z filtrami. Napędzane silnikami wysokoprężnymi pompy, tłoczyły wodę z rzeki do olbrzymiego zbiornika umieszczonego na wysokiej stalowej konstrukcji, na wzgórzu nad zakładami, w miejscu gdzie dzisiaj jest osiedle „Domy na Budopolem”. Maszyna parowa w zakładach i silniki w stacji pomp napędzały też prądnice, tak że zakłady, dwór i część zabudowań dworskich miały oświetlenie elektryczne.
  
   Dwór stał w pięknie urządzonym parku, w którym na wprost drzwi wejściowy stała olbrzymia stara lipa, pod którą jak wieść niesie opornym chłopom wymierzano karę chłosty. Lipa ta nie dotrwała do naszych czasów – w drugiej połowie lat siedemdziesiątych rozpadła się w czasie jesiennych wichur. W parku znajdowała się również scena-parkiet do tańca. Obok dworu były zabudowania dla służby, stajnie, garaże, szklarnia z małym basenem, piwnice i sad.
  
   W początkach lat dwudziestych, Zakłady Fryderyka Pordesa funkcjonowały już pełną parą, tak jak i tartak w Szczawie, a lasy zaczęły coraz bardziej świecić porębami. Zakłady produkowały tarcicę, deski, parkiety, beczki i inne wyroby z drewna. Niezależnie od tego sprzedawano drewno prosto z lasu. Mały tartak w osiedlu Brzezule zlikwidowano. Nadmierna eksploatacja lasów, w wolnej już Polsce była przyczyną skargi miejscowej ludności do władz państwowych. Pozbawione lasów góry w czasie większych opadów nie zatrzymywały wody, co powodowało wzbieranie Łososiny i powodzie. Po debacie w Sejmie zapadła decyzja o ograniczeniu wyrębu drzewa w majątku Pordesa do ustalonych norm urzędowych, ale w praktyce niewiele to zmieniło. Przy okazji rozpatrywania skargi, przywrócono miejscowym chłopom nie respektowane przez Pordesa prawo serwitutowe do wywozu z lasów tzw. leżaniny na opał i wypasu na polanach leśnych posiadanych owiec.
  
   Dobrze funkcjonujące zakłady umożliwiały Pordesom dostatni i światowy tryb życia. Dużo podróżowali lecz najczęściej osobno. Fryderyk Pordes wyjeżdżał często do Austrii,  Czechosłowacji, Włoch, Niemiec, Belgii, Francji i Rumunii. Antonina Pordesowa jeździła najczęściej do Paryża, Wenecji, z dziećmi nad morze i do wód. Syn Władysław po ukończeniu szkoły podstawowej i gimnazjum w Krakowie studiował w Warszawie. Był przystojnym, wysportowanym mężczyzną i miał duże powodzenie u kobiet. Przyjeżdżało do niego towarzystwo – koledzy i młode damy, w parku odbywały się dancingi. Lubił bardzo okoliczne góry – wędrował po nich zimą i latem. Obaj panowie Pordesowie jeździli konno i byli zapalonymi automobilistami. Pasjonowali się też fotografowaniem, o czym świadczy około 200 zdjęć z ich rodzinnego albumu, które zachowały się do dzisiejszego dnia i są świadectwem tamtych czasów oraz przyczynkiem do historii Dobrej.
  
   W 1933 roku Zakłady Drzewne Fryderyka Pordesa stanęły – w lasach zabrakło surowca. Zatrudniały wtedy około 500 robotników. W 1934 roku Fryderyk Pordes zmarł. Jeszcze przed wojną – dokładna data nie jest już znana, po tragicznym wypadku zmarł jego syn Władysław. W 1941 roku nieczynny zakład uruchomiła ponownie Antonina Pordesowa wraz z wspólnikami. Produkcja w dużej mierze nastawiona była na potrzeby wojenne Niemców. W czasie wojny w tragicznych okolicznościach zmarła zamężna już córka Pordesów Cecylia Freund. Miała synka Alfreda ale losy jego nie są znane. Pordesowie nie pozostawili spadkobierców. Byli Żydami ale do wybuchu wojny wszyscy zostali ochrzczeni. Po wojnie zakłady zostały upaństwowione i dały początek Zakładom Zjednoczonego Budownictwa Miejskiego w Krakowie. We dworze powstało przedszkole, a Antonina Pordesowa zamieszkała w jednym z dawnych budynków dworskich.  Zmarła w 1958 roku i została pochowana obok męża na cmentarzu w Dobrej. Dzisiaj po rozbudowie dawnego dworu, na parterze nadal jest przedszkole, a na piętrze siedziba Urzędu Gminy w Dobrej.


Fryderyk Pordes

Dr inż. Fryderyk Pordes.


Dwór

Dwór.

Budowa zakładów

Budowa zakładów.


Po wybudowaniu

Po wybudowaniu - między halami siłownia.

maszyna parowa

Maszyna parowa w siłowni..


Zbiornik

Zbiornik na wodę.


Trak w montażu

Trak do cięcia kłód w trakcie montażu. Obok z wyciągniętą ręką F. Pordes.


Pracujacy trak

Ten sam trak w czasie pracy.


Cechownica

Cechówka "Dr Fryderyka Pordesa".


Cechownica

Znak kontrolny.

Legimacja serwitutowa

Legitymacja serwitutowa z 1923 roku.


Antonina Pordesowa z synem Władziem

Antonina Pordesowa z synem Władziem.


Władziu

Władziu.


Nad morzem

Z mamą nad morzem.


Władziu z inż. Kolarzem

Władziu z inż. Pawłem Kolarzem w swoim pokoju.


Na koniu

Władziu na koniu jedzie przez Dobrą, w głębi Łopień.


W gimnazjum

Władziu w 2 kl. gimnazjum - w 2 rzędzie, 3 od prawej.

Władziu po maturze

Władziu po maturze.


Imieniny kolegi - Władysław z gitarą

Studenckie imieniny - Władysław z gitarą.


Władysław

Władysław.


Dancig w parku

Dancing w parku.


Nad rzeką

Nad rzeką Łososiną "Pod Skałą".


Na Łopieniu

Na Łopieniu, na Polanie Jaworz.


N nartach

Na nartach.


Ojciec i syn

Pordesowie - ojciec i syn.




Patent na dźwignicę taśmową


Paszport Fr. Pordesa

Dowód osobisty - paszport  Fr. Pordesa.


Paszport

paszport



Paszport

paszport



A. Pordesowa, w głębi stara lipa
Antonina Pordesowa - zdjęcie wykonane z drzwi do dworu.
W głębi stara lipa.

Po parasolem
Po parasolem w parku.

W gondoli
W gondoli, w Wenecji.


W powozie
W powozie przed dworem.

Wycieczka
Pordesowie z synem na Gruszowcu - defekt koła.


Na odwrocie zdjęcia Władzia, na wiadomość o jego śmierci
Antonia Pordesowa napisała ...



... tak.

Cecylia
Cecylia Freund, córka Pordesów.

Grrobowiec Pordesów w Dobrej
Grobowiec Antoniny i Fryderyka Pordesów na cmentarzu w Dobrej.




 



 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: Stanisław Rząsa